ბერძნული მითოლოგია: ღმერთები, გმირები და ამბები, რომლებმაც დასავლეთი შექმნა

რა არის ბერძნული მითოლოგია

ბერძნული მითოლოგია იმ თქმულებათა დიდი ერთობლიობაა, რომლებსაც ძველი ბერძნები თავიანთ ღმერთებზე, გმირებსა და სამყაროს წარმოშობაზე ჰყვებოდნენ. ძველი რომის მითებთან ერთად, რომელმაც მისგან ძალიან ბევრი რამ გადმოიღო, ის ქმნის იმას, რასაც ხშირად კლასიკურ მითოლოგიას უწოდებენ. ეს ამბები დიდ კითხვებზე პასუხის გაცემას ცდილობდა: როგორ დაიწყო სამყარო? რატომ იცვლება წელიწადის დროები? რატომ იტანჯებიან ადამიანები? რა ხდის ადამიანს აღტაცების ღირსს და რა იწვევს მის დაცემას?

ბერძნებისთვის მითები მხოლოდ გასართობი არ იყო. ისინი მჭიდროდ უკავშირდებოდა რელიგიას, ტაძრებსა და სამსხვერპლოებთან შესრულებულ რიტუალებს და თითოეული ქალაქის თვითმყოფადობას. ქალაქს შეეძლო თავისი წარმომავლობა რომელიმე გმირისთვის დაეკავშირებინა, კონკრეტული ღმერთი მფარველად ეცნო და ისეთი დღესასწაულები გაემართა, რომლებზეც მითების ეპიზოდებს ხელახლა თამაშობდნენ. დღეს ისტორიკოსები და არქეოლოგები ამ თქმულებებს სწავლობენ, რათა გაიგონ, როგორ მოქმედებდა ძველი საბერძნეთის საზოგადოება, რელიგია და პოლიტიკა, და ისიც, თუ როგორ ქმნიან ადამიანები საერთოდ მითებს.

ერთიანი წმინდა წიგნის გარეშე

ბერძნული მითოლოგიის ერთი მოულოდნელი თავისებურება ის არის, რომ მას ოფიციალური ვერსია არასოდეს ჰქონია. არ არსებობდა არც წმინდა წერილი და არც ცენტრალური ხელისუფლება, რომელიც გადაწყვეტდა, რომელი თქმულება იყო სწორი. მითები საუკუნეების განმავლობაში ზეპირად გადაეცემოდა, და სხვადასხვა მხარეში მათ სხვადასხვაგვარად ჰყვებოდნენ. ღმერთის მშობლებიც კი, ან ის, თუ როგორ დაიღუპა გმირი, ერთი ანტიკური წყაროდან მეორემდე შეიძლება განსხვავდებოდეს. ის, რასაც „ბერძნულ მითოლოგიას“ ვუწოდებთ, სინამდვილეში ადგილობრივი გადმოცემების მდიდარი, ზოგჯერ ურთიერთსაწინააღმდეგო ქსოვილია.

საიდან მოდის ეს თქმულებები

ბერძნული მითების ფესვები ძალიან ძველია. ხაზოვანი B დამწერლობით — ბრინჯაოს ხანის მიკენელი ბერძნების დამწერლობით — შესრულებულ თიხის ფირფიტებზე ჯერ კიდევ სამი ათას წელზე მეტი ხნის წინ მოხსენიებულია ისეთი ღმერთები, როგორებიც არიან ზევსი, ჰერა, პოსეიდონი, ჰერმესი და დიონისე. ამის შემდეგ მრავალი საუკუნის განმავლობაში თქმულებებს ცოცხლად ინახავდნენ პოეტები და მთხრობელები, რომლებიც მათ ხმამაღლა ასრულებდნენ.

უძველესი შემორჩენილი ბერძნული ლიტერატურა მითებზეა აგებული. ჰომეროსისთვის მიწერილი ორი დიდი ეპიკური პოემა, „ილიადა“ და „ოდისეა“, სავარაუდოდ ძვ. წ. VIII ან VII საუკუნეში შეიქმნა. „ილიადა“ ტროას ომის მეათე წლის რამდენიმე კვირაზე მოგვითხრობს, „ოდისეა“ კი გმირ ოდისევსს მისდევს შინისკენ ხანგრძლივ გზაზე. დაახლოებით იმავე დროს პოეტმა ჰესიოდემ დაწერა „თეოგონია“ — პოემა ღმერთების დაბადებაზე — და „შრომანი და დღენი“, რომელშიც პრომეთესა და პანდორას ამბებია მოთხრობილი.

მოგვიანებით, ძვ. წ. V საუკუნეში, ათენის დიდმა დრამატურგებმა — ესქილემ, სოფოკლემ და ევრიპიდემ — მითები ტრაგედიებად აქციეს, რომლებსაც ათასობით მაყურებლის წინაშე დგამდნენ. კიდევ უფრო გვიანდელმა ავტორებმა მითები შეკრიბეს და დაალაგეს: „ბიბლიოთეკად“ წოდებული სახელმძღვანელო, რომელსაც ტრადიციულად აპოლოდორეს მიაწერენ, ბევრ მათგანს ერთად აერთიანებს, რომაელმა პოეტმა ოვიდიუსმა კი თავის „მეტამორფოზებში“ ათობით ბერძნული თქმულება ხელახლა მოგვითხრო. მოხატული ლარნაკები, ტაძრების ქანდაკებები და მონეტებიც ინახავს მითების ვერსიებს, ზოგჯერ ისეთებსაც, რომლებიც არც ერთ შემორჩენილ ტექსტში არ გვხვდება.

როგორ დაიწყო სამყარო

ჰესიოდეს მიხედვით, თავდაპირველად იყო ქაოსი — უსაზღვრო სიცარიელე. მისგან წარმოიშვნენ გეა, დედამიწა, ასევე ტარტაროსის ბნელი სიღრმეები და ეროსი — სიყვარულისა და მიზიდულობის ძალა. გეამ შვა ურანოსი, ცა, და მათ ერთად წარმოშვეს ტიტანები — ძლევამოსილ, გიგანტურ ღვთაებათა თაობა, ასევე ცალთვალა კიკლოპები და სხვა ურჩხული შვილები.

ურანოსს თავისი შვილების ეშინოდა და სასტიკად ექცეოდა მათ, ამიტომ ყველაზე უმცროსმა ტიტანმა, კრონოსმა, იგი დაამხო და სამყაროს მბრძანებელი გახდა. მაგრამ კრონოსს უწინასწარმეტყველეს, რომ ოდესმე მისი საკუთარი შვილი იმავეს უზამდა მას. ამის თავიდან ასაცილებლად ის თითოეულ შვილს დაბადებისთანავე ყლაპავდა. მისმა მეუღლემ, რეამ, უკანასკნელი შვილი, ზევსი, გადაარჩინა: ბავშვი კუნძულ კრეტაზე დამალა, კრონოსს კი მის ნაცვლად ჩვრებში გახვეული ქვა გადააყლაპა.

როდესაც ზევსი წამოიზარდა, აიძულა კრონოსი, უკან დაებრუნებინა მისი ძმები და დები. ამას მოჰყვა დიდი ომი ახალგაზრდა ღმერთებსა და ტიტანებს შორის, რომელიც ტიტანომაქიის სახელითაა ცნობილი და ჰესიოდეს თქმით ათ წელს გაგრძელდა. ზევსმა კიკლოპები გაათავისუფლა, მათ კი მადლიერების ნიშნად მისთვის მეხები გამოჭედეს; მათი დახმარებით ახალგაზრდა ღმერთებმა გაიმარჯვეს. დამარცხებული ტიტანების უმეტესობა ტარტაროსში ჩაკეტეს, ტიტან ატლანტს კი ცის დაჭერა მიესაჯა. ამის შემდეგ ზევსმა და მისმა ძმებმა სამყარო ერთმანეთს გაუყვეს: ზევსს ცა ერგო, პოსეიდონს — ზღვა, ჰადესს კი — მიწისქვეშეთი.

ოლიმპიელი ღმერთები

მთავარ ღმერთებს ოლიმპიელებს უწოდებდნენ, რადგან სწამდათ, რომ ისინი ოლიმპოს მთაზე ცხოვრობდნენ — საბერძნეთის უმაღლეს მწვერვალზე, რომლის სიმაღლე დაახლოებით 2900 მეტრია. ჩვეულებრივ ჩამონათვალში თორმეტი მათგანია:

• ზევსი — ღმერთების მეფე, ცისა და ამინდის მბრძანებელი, მეხით შეიარაღებული
• ჰერა — მისი მეუღლე, ქორწინებისა და ოჯახის ქალღმერთი
• პოსეიდონი — ზღვის, მიწისძვრებისა და ცხენების ღმერთი, რომელსაც სამკაპი ეპყრა
• დემეტრა — მარცვლეულის, მოსავლისა და მიწათმოქმედების ქალღმერთი
• ათენა — სიბრძნის, ხელოსნობისა და საომარი სტრატეგიის ქალღმერთი, რომელიც სრულად შეჭურვილი გამოვიდა ზევსის თავიდან
• აპოლონი — მუსიკის, პოეზიის, წინასწარმეტყველებისა და განკურნების ღმერთი
• არტემიდა — აპოლონის ტყუპისცალი და, ნადირობის, გარეული ცხოველებისა და მთვარის ქალღმერთი
• არესი — ომის ღმერთი, რომელიც ომის სასტიკ და ქაოსურ მხარეს განასახიერებდა
• აფროდიტე — სიყვარულისა და სილამაზის ქალღმერთი
• ჰეფესტო — მჭედელი ღმერთი, ცეცხლისა და ლითონის დამუშავების მფარველი
• ჰერმესი — ღმერთების სწრაფი მაცნე, მოგზაურებისა და ვაჭრების მფარველი
• ჰესტია — კერის ქალღმერთი, ან ზოგ ჩამონათვალში დიონისე — ღვინის, თეატრისა და ზეიმის ღმერთი

ჰადესს, მიუხედავად იმისა, რომ ზევსის ძმა იყო, ჩვეულებრივ ოლიმპიელთა შორის არ თვლიან, რადგან ის მთაზე კი არა, მიწისქვეშეთში ცხოვრობდა.

ღმერთები, რომლებიც ადამიანებივით იქცეოდნენ

მრავალი სხვა რელიგიის ღმერთებისგან განსხვავებით, ბერძნული ღმერთები ძალიან ჰგავდნენ ადამიანებს და მათსავით იქცეოდნენ. მათაც უყვარდათ, წყენას ინახავდნენ, ზოგს სხვებზე მეტად სწყალობდნენ, ერთმანეთს ეჩხუბებოდნენ და ზოგჯერ ცუდადაც იქცეოდნენ. განსხვავება ის იყო, რომ ისინი უკვდავნი და უზომოდ ძლიერნი იყვნენ. სისხლის ნაცვლად მათ ძარღვებში ოქროსფერი სითხე, იქორი, ჩქეფდა, ისინი ამბროსიით იკვებებოდნენ და ნექტარს სვამდნენ — უკვდავების საჭმელსა და სასმელს. ამ ღრმად ადამიანურმა ხასიათმა მითები დრამატული და დასამახსოვრებელი გახადა და ბერძნებს საშუალება მისცა, ღვთაებრივი მაგალითებით გაეაზრებინათ შური, სიამაყე, ერთგულება და სამართლიანობა.

მითები, რომლებიც სამყაროს ხსნიან

ბევრი მითი ბუნებრივი მოვლენებისა და ადამიანური ჩვეულებების ახსნას გვთავაზობდა. ყველაზე ცნობილია თქმულება დემეტრასა და პერსეფონეზე. ჰადესმა დემეტრას ასული, პერსეფონე, მიწისქვეშეთში წაიყვანა, რათა თავის დედოფლად ექცია. მწუხარებით შეპყრობილმა დემეტრამ ნათესებზე ზრუნვა შეწყვიტა და მიწა უნაყოფო გახდა. ბოლოს ზევსმა მოაწყო ისე, რომ პერსეფონე დაბრუნებულიყო, მაგრამ რადგან მას მიწისქვეშეთში ბროწეულის მარცვლები ჰქონდა შეჭმული, ყოველწლიურად წლის ნაწილი იქ უნდა გაეტარებინა. სანამ ის ქვესკნელშია, დემეტრა გლოვობს და არაფერი ხარობს; როცა ბრუნდება, გაზაფხული დგება. ეს თქმულება წელიწადის დროების მონაცვლეობას ხსნიდა.

სხვა მითები ადამიანის ხვედრს ეხებოდა. ტიტანმა პრომეთემ ღმერთებს ცეცხლი მოჰპარა და კაცობრიობას აჩუქა, ზევსმა კი დასაჯა იგი: კლდეზე მიაჯაჭვა, სადაც მის საწამებლად არწივი მოფრინავდა; მოგვიანო ანტიკურმა ავტორებმა ეს კლდე კავკასიონის მთებში მოათავსეს. ზევსმა ასევე გამოგზავნა პანდორა, ჰესიოდეს მონათხრობით პირველი ქალი, რომელმაც გახსნა ჭური, საიდანაც ქვეყნად სნეულება, მძიმე შრომა და სხვა უბედურებები გამოვიდა, შიგნით კი მხოლოდ იმედი დარჩა. ცნობილი გამოთქმა „პანდორას ყუთი“ XVI საუკუნის მცდარი თარგმანიდან მომდინარეობს; ბერძნულ დედანში ეს იყო მარაგის შესანახი დიდი ჭურჭელი.

გამაფრთხილებელი თქმულებები

ერთ-ერთი განმეორებადი თემაა ჰიბრისი — ზომაგადასული ამპარტავნება, რომელიც მოკვდავებს უბიძგებს, ღმერთებს დაუპირისპირდნენ ან ბუნებრივი საზღვრები უგულებელყონ. იკაროსმა, რომელიც მამამისის, დედალოსის, მიერ ბუმბულისა და ცვილისგან დამზადებული ფრთებით დაფრინავდა, ყური არ ათხოვა გაფრთხილებას, რომ მზესთან ძალიან ახლოს არ აფრენილიყო; ცვილი გადნა და ის ზღვაში ჩავარდა. მქსოველი არაქნე იკვეხნიდა, რომ ათენაზე უკეთესი იყო, და ობობად გადაიქცა. ასეთი თქმულებები მსმენელებს შეახსენებდა, რომ ამპარტავნებას, დაუფიქრებლობასა და უპატივცემულობას თავისი საფასური აქვს.

გმირები და მათი გმირობანი

ღმერთებსა და ჩვეულებრივ ადამიანებს შორის იდგნენ გმირები, ხშირად ღმერთისა და მოკვდავის შვილები. მათი თავგადასავლები ოდესმე მოთხრობილ ყველაზე ცნობილ ამბებს შორისაა.

• ჰერაკლე (რომაელებთან — ჰერკულესი), ზევსის ძე, ყველა გმირზე ძლიერი იყო. მან მეფე ევრისთევსისთვის თორმეტი გმირობა შეასრულა, მათ შორის დაამარცხა ნემეის ლომი, რომლის ტყავს ვერანაირი იარაღი ვერ ხვრეტდა, შეებრძოლა მრავალთავიან ჰიდრას, ორი მდინარის კალაპოტის შეცვლით ერთ დღეში გაწმინდა ავგიასის უზარმაზარი თავლები და მიწის ზედაპირზე ამოიყვანა კერბეროსი — მიწისქვეშეთის სამთავიანი მცველი ძაღლი.
• პერსევსმა დაამარცხა მედუზა — გორგონა, რომლის მზერაც ადამიანებს ქვად აქცევდა, — და ამისთვის გაპრიალებული ფარი გამოიყენა, რათა მისთვის პირდაპირ არასოდეს შეეხედა.
• თესევსი კრეტაზე ლაბირინთში შევიდა და მოკლა მინოტავრი — არსება, რომელიც ნახევრად ადამიანი იყო, ნახევრად კი ხარი. მეფის ასულმა არიადნემ მას ძაფის გორგალი მისცა, რათა უკან გამოსასვლელი გზა ეპოვა.
• იასონი და მისი თანამგზავრები, არგონავტები, ხომალდ „არგოთი“ კოლხეთში გაემგზავრნენ — მიწაზე, რომელიც შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, დღევანდელი დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე მდებარეობდა, — რათა ოქროს საწმისი წამოეღოთ. მან ეს კოლხეთის მეფის ასულის, მედეას, დახმარებით შეძლო.
• ოდისევსმა, კუნძულ ითაკის მეფემ, ათი წელი ტროასთან იბრძოლა და კიდევ ათი წელი შინ დაბრუნებას ცდილობდა; გზაში მას შეხვდნენ ცალთვალა კიკლოპი პოლიფემოსი, ჯადოქარი კირკე, სირინოზები, რომელთა სიმღერაც მეზღვაურებს სასიკვდილოდ იტყუებდა, და მრავალი სხვა საფრთხე.

ტროას ომი

ყველაზე დიდი თქმულებათა ციკლი ტროას ომს ეძღვნებოდა. ის დაიწყო მაშინ, როცა ტროელმა უფლისწულმა პარისმა თავის ქალაქში წაიყვანა ჰელენე, სპარტის მეფე მენელაოსის მეუღლე. ბერძნებმა უზარმაზარი ფლოტი გაგზავნეს და ომი ათ წელს გაგრძელდა. მის გმირებს შორის არიან აქილევსი, უდიდესი ბერძენი მეომარი, და ჰექტორი, ტროას კეთილშობილი დამცველი. ომი ცნობილი ეშმაკობით, ხის ცხენით, დასრულდა, რომელშიც მეომრები იყვნენ დამალულნი. საინტერესოა, რომ „ილიადა“ ტროას დაცემამდე მთავრდება და ცხენს არ აღწერს; ის „ოდისეაშია“ ნახსენები, დაწვრილებით კი საუკუნეების შემდეგ რომაელმა პოეტმა ვერგილიუსმა მოგვითხრო „ენეიდაში“. ასევე, ამბავი იმის შესახებ, რომ აქილევსის დაჭრა მხოლოდ ქუსლში შეიძლებოდა, ჰომეროსთან არ გვხვდება და მოგვიანო ავტორებს ეკუთვნის.

მითი, რელიგია და ყოველდღიური ცხოვრება

მითები მჭიდროდ იყო დაკავშირებული კულტთან. ბერძნები ტაძრებს ღმერთების სადგომად აშენებდნენ, თითოეულში ღვთაების ქანდაკება იდგა, მსხვერპლშეწირვა და ლოცვა კი გარეთ, სამსხვერპლოებთან სრულდებოდა. ათენის აკროპოლისზე მდგარი პართენონი ქალაქის მფარველ ქალღმერთს, ათენას, ეძღვნებოდა, მისი ქანდაკებები კი მისი მითების სცენებს გამოხატავდა. ზევსის სიწმინდეში, ოლიმპიაში, მის პატივსაცემად ოლიმპიური თამაშები იმართებოდა, გადმოცემით ძვ. წ. 776 წლიდან. ზევსის დიდი ქანდაკება ოქროსა და სპილოს ძვლისგან, რომელიც იქ მოქანდაკე ფიდიასმა შექმნა, ანტიკური სამყაროს შვიდ საოცრებას შორის ითვლებოდა.

დელფოში, რომელიც სამყაროს ცენტრად მიაჩნდათ, აპოლონის ქურუმი ქალი, პითია, წინასწარმეტყველებდა მთელი ბერძნული სამყაროდან ჩამოსულ სტუმრებს, მათ შორის მეფეებსა და ქალაქების ხელისუფლებებს. ათენის მახლობლად ელევსინის მისტერიები — დემეტრასა და პერსეფონესთან დაკავშირებული საიდუმლო რიტუალები — მრავალი საუკუნის განმავლობაში იზიდავდა ზიარებულებს. მითები სცენაზეც ცოცხლობდა: ათენის თეატრალური დღესასწაულები დიონისეს პატივსაცემად იმართებოდა.

როგორ კითხულობენ მითებს მეცნიერები

ბერძნული მითების განმარტებას ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში ცდილობდნენ. ზოგიერთი ბერძენი ფილოსოფოსი პოეტებს აკრიტიკებდა იმის გამო, რომ ისინი ღმერთებს უზნეოდ მოქცეულებად ხატავდნენ. ძვ. წ. IV საუკუნეში მწერალმა ევჰემეროსმა გამოთქვა აზრი, რომ ღმერთები თავდაპირველად ნამდვილი მმართველი ადამიანები იყვნენ, რომლებსაც მოგვიანებით თაყვანი სცეს. სხვები მითებს ალეგორიებად კითხულობდნენ, სადაც ღმერთები ბუნების ძალებს ან ზნეობრივ იდეებს განასახიერებდნენ.

თანამედროვე მკვლევრები მრავალ მიდგომას იყენებენ. ზოგი ბერძნულ მითებს სხვა ხალხების მითებს ადარებს და გასაოცარ პარალელებს პოულობს, მაგალითად, ჰესიოდესთან ღვთაებრივ მმართველთა მონაცვლეობასა და ახლო აღმოსავლეთის უფრო ძველ თქმულებებს შორის. სხვები სწავლობენ, როგორ ამყარებდა მითები პოლიტიკურ პრეტენზიებს, მაგალითად, ქალაქის უფლებას საკუთარ მიწაზე. თავისი როლი არქეოლოგიამაც შეასრულა: XIX საუკუნის 70-იან წლებში ჰაინრიხ შლიმანმა თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთში დაიწყო იმ ადგილის გათხრა, რომელსაც, როგორც წესი, ტროასთან აიგივებენ, და აჩვენა, რომ ლეგენდის ქალაქს რეალური ისტორიული ადგილმდებარეობა ჰქონდა. კრეტაზე ბრინჯაოს ხანის უზარმაზარ კნოსოსის სასახლეს, თავისი ლაბირინთისებრი ოთახებით, ხშირად ლაბირინთის ლეგენდას უკავშირებენ.

მემკვიდრეობა, რომელიც ყველგანაა

როდესაც რომაელებმა საბერძნეთი დაიპყრეს, მათ მისი მითოლოგიის დიდი ნაწილი გადმოიღეს და ბერძნული ღმერთები თავიანთ ღმერთებთან გააიგივეს: ზევსი იუპიტერი გახდა, ჰერა — იუნონა, ათენა — მინერვა, აფროდიტე — ვენერა, არესი — მარსი, ჰერმესი — მერკური, პოსეიდონი კი — ნეპტუნი. რომის გავლით ეს ამბები მთელ ევროპაში გავრცელდა და საუკუნეების განმავლობაში შთააგონებდა მხატვრებს, პოეტებსა და კომპოზიტორებს — რენესანსის ფერმწერებიდან თანამედროვე რომანისტებსა და კინორეჟისორებამდე.

ბერძნული მითოლოგია ყოველდღიურ ენასა და მეცნიერებაშიც ცოცხლობს:

• სიტყვა პანიკა მომდინარეობს პანისგან, ველური ბუნების ღმერთისგან, რომელიც, როგორც ამბობდნენ, მოულოდნელ შიშს იწვევდა.
• ექო ნიმფა იყო, რომელსაც მხოლოდ მისთვის მიმართული ბოლო სიტყვების გამეორება შეეძლო.
• ჰერკულესის შრომა უაღრესად რთულ საქმეს ნიშნავს, ხანგრძლივ, თავგადასავლებით სავსე მოგზაურობას კი ოდისეას ვუწოდებთ.
• კოჭის უკანა მხარეს მდებარე აქილევსის მყესი გმირის მოწყვლადი ქუსლის სახელს ატარებს.
• მენტორი ბრძენი წინამძღოლია; სიტყვა მენტორის სახელიდან მოდის, რომლის სახესაც ათენა იღებდა „ოდისეაში“, რათა ოდისევსის ვაჟისთვის რჩევა მიეცა.
• ატლანტის ოკეანემ სახელი ატლანტისგან მიიღო, ქიმიური ელემენტები ტიტანი და პრომეთიუმი კი ტიტანებისა და პრომეთეს სახელს ატარებენ.
• ეს სახელები კოსმოსის კვლევამაც ისესხა: NASA-ს პროგრამამ „აპოლონმა“ ადამიანები მთვარეზე მიიყვანა, მისი პროგრამა „არტემიდა“, რომელიც აპოლონის ტყუპისცალი დის სახელს ატარებს, კი მიზნად ისახავს, ისინი იქ კვლავ დააბრუნოს.

სავაჭრო ნიშნები, სპორტული გუნდები და ვიდეოთამაშებიც კი ამ უძველეს თქმულებებს ეყრდნობა. ჰომეროსისა და ჰესიოდეს შემდეგ თითქმის სამი ათასი წლის მერეც ოლიმპოს ღმერთები და გმირები, რომლებიც ურჩხულებს ებრძოდნენ, მსოფლიოში ყველაზე ცნობილ პერსონაჟებს შორის რჩებიან — იმის დასტური, რომ კარგი ამბავი სიმამაცეზე, სიამაყეზე, სიყვარულსა და ბედისწერაზე ნამდვილად არასოდეს ბერდება.